Badanie uwalniania substancji czynnych metodą łaźni rozpuszczalnikowej należy do podstawowych analiz jakościowych stosowanych w ocenie doustnych postaci leku. W praktyce odpowiada na jedno z najważniejszych pytań z perspektywy jakości i rozwoju produktu: czy substancja czynna uwalnia się z postaci leku w sposób kontrolowany, powtarzalny i zgodny ze specyfikacją. W JCI LABORATORIES wykonujemy badanie uwalniania substancji czynnych jako element oferty analiz instrumentalnych – zarówno na potrzeby kontroli jakości, rozwoju formulacji, jak i projektów rejestracyjnych.
W odróżnieniu od wielu badań „punktowych”, badanie uwalniania pokazuje proces w czasie. Dzięki temu potrafi ujawnić różnice, których nie widać w samym oznaczeniu zawartości substancji czynnej: wpływ technologii wytwarzania, powłoki, parametrów prasowania, doboru substancji pomocniczych czy zmian w surowcach. Z tego powodu jest ono często traktowane jako badanie krytyczne dla stabilności jakości produktu i jego zachowania po podaniu.
Badanie uwalniania substancji czynnych – kiedy jest wymagane?
Badanie uwalniania substancji czynnych jest ugruntowane w wymaganiach farmakopealnych. Farmakopea Europejska opisuje je w rozdziale Ph. Eur. 2.9.3, a w systemie amerykańskim odpowiada mu USP <711> Dissolution.
Z punktu widzenia specyfikacji jakościowych produktów leczniczych, wytyczne ICH Q6A wskazują, że dla stałych doustnych postaci leku badanie uwalniania jest standardowym elementem kontroli jakości, a w przypadku postaci o modyfikowanym uwalnianiu oczekuje się odpowiedniego, wielopunktowego podejścia. Dodatkowo, w przypadku produktów o przedłużonym lub zmodyfikowanym uwalnianiu, oczekiwania dotyczące projektowania metody i jej przydatności do wykrywania różnic (tzw. „zdolność dyskryminacyjna”) są opisywane w wytycznych regulatorów, w tym EMA. W praktyce oznacza to, że badanie uwalniania substancji czynnych jest badaniem nie tylko „zalecanym”, ale bardzo często niezbędnym w projektach rejestracyjnych i w rutynowej kontroli jakości – szczególnie wtedy, gdy produkt ma deklarowany profil uwalniania lub gdy wymagane jest porównanie z produktem referencyjnym.
Co realnie daje badanie uwalniania substancji czynnych w cyklu życia produktu?
Z perspektywy wytwórcy badanie uwalniania substancji czynnych jest narzędziem, które wspiera zarówno zgodność regulacyjną, jak i bezpieczeństwo biznesowe. Pozwala:
- potwierdzić powtarzalność między seriami i stabilność profilu uwalniania,
- szybciej ocenić wpływ zmian w technologii lub składzie (Change Control) – zanim zmiana przełoży się na ryzyko OOS lub reklamacje,
- wesprzeć rozwój formulacji, szczególnie dla postaci SR/MR
- porównać produkt z referencją lub ocenić równoważność profili w badaniach porównawczych.
W praktyce jest to jedno z badań, które „broni” produkt w sytuacjach granicznych – kiedy zawartość substancji czynnej jest zgodna, ale różnice procesowe zaczynają wpływać na zachowanie postaci leku.
Jakie próbki badamy w JCI LABORATORIES?
Wykonujemy badanie uwalniania substancji czynnych m.in. dla:
- tabletek (klasycznych, powlekanych, musujących, o przedłużonym uwalnianiu),
- kapsułek twardych i miękkich,
- granulatów i zawiesin, a także wybranych form płynnych o modyfikowanym uwalnianiu.
Warunki testu (medium, punkty czasowe, parametry pracy aparatu) dobieramy do specyfiki produktu oraz wymagań farmakopealnych lub specyfikacji klienta.
Jak wygląda wynik i co otrzymuje klient?
Wyniki przedstawiamy w formie czytelnej, możliwej do bezpośredniego wykorzystania w jakości i dokumentacji:
- krzywe uwalniania (% uwolnionej substancji w czasie),
- ocenę zgodności z wymaganiami,
- opcjonalnie porównanie z produktem referencyjnym lub inną serią (przydatne w rozwoju, transferach i kontroli zmian).
Standardowy czas realizacji badania wynosi 5-10 dni, w zależności od zakresu i liczby punktów czasowych.
Badanie uwalniania substancji czynnych + oznaczenie ilościowe: UV-Vis i HPLC-UV
Badanie uwalniania substancji czynnych jest wiarygodne tylko wtedy, gdy pobrane próbki są oznaczone metodą o odpowiedniej selektywności. W JCI LABORATORIES łączymy badanie uwalniania z analizą instrumentalną:
- UV-Vis – dla prostych matryc i jednoznacznych oznaczeń,
- HPLC-UV – gdy wymagana jest większa selektywność (np. interferencje, złożone formulacje, produkty degradacji).
Dzięki temu klient otrzymuje spójny pakiet danych: profil uwalniania oparty na potwierdzonych oznaczeniach analitycznych, co ma kluczowe znaczenie w projektach jakościowych i rejestracyjnych.
Podsumowanie – kiedy warto zlecić badanie?
Badanie uwalniania substancji czynnych jest szczególnie rekomendowane (i w praktyce często wymagane) w przypadku:
- produktów dopuszczanych do obrotu i przygotowywanych do rejestracji,
- postaci o modyfikowanym uwalnianiu oraz gastrorezystentnych,
- porównań z produktem referencyjnym,
- zmian w składzie lub procesie (Change Control),
- podejrzeń różnic między seriami lub konieczności weryfikacji stabilności jakości.
Jeśli planują Państwo badanie uwalniania substancji czynnych dla konkretnego produktu, JCI LABORATORIES może przygotować zakres prac adekwatny do celu: kontrola jakości, rozwój, porównanie lub wsparcie dokumentacji rejestracyjnej. Na podstawie typu postaci leku i substancji czynnej zaproponujemy optymalne warunki badania oraz technikę oznaczeń (UV-Vis lub HPLC-UV).
Bibliografia
- European Pharmacopoeia (Ph. Eur.) – Rozdział ogólny 2.9.3. Dissolution test for solid dosage forms.
- United States Pharmacopeia (USP) – Rozdział ogólny <711> Dissolution.
- ICH Q6A – Specifications: Test Procedures and Acceptance Criteria for New Drug Substances and New Drug Products: Chemical Substances (Międzynarodowa Konferencja ds. Harmonizacji, ICH).
- EMA (European Medicines Agency) – wytyczne dotyczące jakości i wymagań dla doustnych postaci o modyfikowanym uwalnianiu (dokumenty dot. modified release oral dosage forms).